Greek Epiphany Day aka Theofania and the significance of Basil
🌱 Ημέρα των Θεοφανείων και ποιά είναι η σημασία του Βασιλικού
What do Greeks celebrate on January 6th?
But first let’s explain the traditions before Epiphany Day that lead to this special day….
“Happy New Year, Kali Hronia.”
With this New Year’s greeting, we welcome the arrival of the new year, a celebration that is placed, not by chance, in the most difficult and darkest time of the year: the heart of winter. The frozen, long winter nights spread fear in people’s hearts and brought with them losses in lives, crops and livestock.
Thus, the need for help from above was born, with pagan celebrations and customs that gradually became part of the Christian Twelve Days – from Christmas Eve to Epiphany: a mixture of pagan and Christian customs and beliefs, with the aim of “extorting” the rebirth of life during this difficult transitional time, where the winter changes of the sun are observed and the day begins to “grow longer by the day.”
The houses are filled with greenery: fir trees in the North, pine trees, myrtles and citrus trees in our South. Colorful fruits and berries hang from their branches. With this regenerative magic, there was a belief that the dead winter life would bloom again and the new year would bring with it prosperity and fertility.
It was logical to fear that demonic forces would plot against the hope and joy and would want to harm people. The black, tragic, skinny and hairy pagans called Kalikantzaroi in Greek (goblins) are now free in the upper world and threshing. All the Twelve Days they disturb people and cook the ashes of the home fire with their urine – a direct threat to the family hearth.
To guard against such evil, people kept the fire of the Twelve Days burning, which was lit on Christmas Eve with the "christoxyl", a tree stump with thorns that make pagans tremble. They hung deterrent symbols from the chimney (from which the goblins descend), such as the pig's snout, and they hung pancakes over the fire for good luck, so that the Goblins would eat them and not spoil the rest of the food in the house. Everyone waited for the day of Lights-Epiphany Day, when the goblins returned to the underworld, terrified by the priest's almsgiving. All year long they gnawed at the tree that holds the world together, and just before they cut the last bark, Christ was baptized and magically made the tree gigantic and strong again. The water of the consecration of Epiphany Day drives away evil and is sprinkled everywhere: in the rooms, in the yard, in the field, in the vineyard, in the stable and in the pen. By Vivi Konstantinidou.
Epiphany Day or Theofania in Greece, commemorates the baptism of Jesus from John (the baptist) in the Jordan River, seen as his manifestation to the world as the Son of God. It also commemorates the sighting of God in the sky-hence its name in Greek: Theo (God) -Fania (sight).
In this special day, Greek Churches perform the Great blessing with the priest holding a big Cross with a branch of basil. Then the "Dive of the Cross" is performed i.e. a cross is throwned by the priest in the sea, a nearby river or a lake which cleanses and blesses the waters. A lot of people are anxiously awaiting to dive in order to find and catch the precious cross in the cold waters! It is believed to bring good luck for the whole year to the person who will catch it (photo courtesy from Athensvoice)
Later on the day, a priest goes door to door with the cross and a branch of basil to "sanctify" or "brighten" the rooms by sprinkling them with holy water.
But what does basil symbolise?
In the Byzantine times, Empress Helene discovered the Holy Cross in 326 A.D. in the place where Jesus had been crucified. The sacred place was filled with a flowering and beautifully scented plant, which she named “Vassiliko” the Greek word meaning “belonging to the King” ✟👑. For that reason, basil is considered holy and is used in many Christian celebrations.
On that day many people celebrate their nameday: Fotios, Fotini, Agapitos, Theofanis, Iordanis, Ourania! Many Blessings to all 💖🙏💒➕🌿!!
There are traditional foods that people eat to celebrate Epiphany Day.
Read here about some of them:
💒 Fish: Typically people prepare and eat any type of fish or seafood or shellfish on that day.
💒 Ospriada or Fotokoliva are prepared the day before (Jan.5) to cleanse the body before Epiphany Day celebrations.
💒 Lalagia are made on Epiphany as a custom to offer “light” and blessing after the consecration of the waters. They are associated with the old “Protagiasis” (Eve of Epiphany) and were traditionally offered by the priest and householders, symbolizing the purity and purification of baptism, while they also “illuminated” the houses.
According to the National Cretan Review, the “Fotia” (Lalangia) which is fried and becomes like a golden light, symbolizes the light of Christ’s baptism and the purification from water.
💒 Loukoumades (or pancakes) of Epiphany are associated with ancient customs of offering the first fruits, such as the first oil and the first bread, and with the blessing of sanctification, offering the first fried foods to homes in need, symbolizing abundance, blessing and thanksgiving, in parallel with the ceremony of sanctifying the waters.
Their tradition is linked to the ancient customs of beginnings, where the first fruits of the harvest (such as oil and bread) were offered to the gods. Epiphany, as a feast of purification and blessing, incorporated these customs.
Housewives used the first oil of the year to light the lamps and fry loukoumades, as a blessing and offering for the home.
Loukoumades or pancakes were shared among relatives and friends, and especially among those in need, as an act of solidarity and gratitude.
Making loukoumades on Epiphany is a festive act that combines the ancient tradition of beginnings with Christian blessing, offering abundance and good fortune.
Click the button to find out all the recipes I posted so far and their special significance for the day.
Τι γιορτάζουν οι Έλληνες στις 6 Ιανουαρίου την Ημέρα των Θεοφανείων, και ποιά είναι η σημασία του Βασιλικού.
Αλλά πρώτα ας αρχίσουμε εξηγώντας τις παραδόσεις πτίν από τα Φώτα που οδηγούν σ αυτή τη σπέσιαλ μέρα…
«Καλή χρονιά, καλοχρονιά, καλήν αρχή του έτους».
Με την ευετηριακή αυτή ευχή υποδεχόμαστε την είσοδο της νέας χρονιάς, μια γιορτή που τοποθετείται, όχι τυχαία, στην πιο δύσκολη και σκοτεινή εποχή του χρόνου: την καρδιά του χειμώνα. Οι παγωμένες, πολύωρες χειμωνιάτικες νύχτες σκόρπιζαν φόβο στις καρδιές των ανθρώπων κι έφερναν μαζί τους απώλειες σε ζωές, σοδειές και ζωντανά.
Έτσι, γεννήθηκε η ανάγκη άνωθεν βοήθειας, με παγανιστικές γιορτές και έθιμα, που σταδιακά εντάχθηκαν στο χριστιανικό Δωδεκαήμερο – από την παραμονή των Χριστουγέννων μέχρι και των Φώτων: ένα μείγμα εθίμων και δοξασιών ειδωλολατρικών και χριστιανικών, με σκοπό να «εκβιαστεί» η αναγέννηση της ζωής μέσα σε αυτή τη δύσκολη μεταβατική ώρα, όπου παρατηρούνται οι χειμερινές τροπές του ήλιου και η μέρα αρχίζει «να μεγαλώνει σπυρί σπυρί».
Τα σπίτια γεμίζουν πρασινάδες: έλατα στον Βορρά, σχίνα, μυρτιές και εσπεριδοειδή σε εμάς, στον Νότο. Στα κλαδιά τους κρέμονται ζωηρόχρωμοι καρποί, αλλά και γεννήματα. Με την αναβλαστική αυτή μαγεία υπήρχε η πίστη ότι θα ανθίσει ξανά η νεκρή χειμωνιάτικη ζωή και ο νέος χρόνος θα φέρει μαζί του ευημερία και γονιμότητα.
Ήταν λογικό να υπάρχει ο φόβος ότι δαιμονικές δυνάμεις θα επιβουλευτούν τόση ελπίδα και χαρά και θα θέλουν να βλάψουν τους ανθρώπους. Τα μαυριδερά, τραγόμορφα, κοκαλιάρικα και τριχωτά παγανά (οι καλικάντζαροι) είναι ελεύθερα τώρα στον επάνω κόσμο και αλωνίζουν. Όλο το Δωδεκαήμερο ενοχλούν τους ανθρώπους και μαγαρίζουν με το κάτουρό τους τη στάχτη της σπιτικής φωτιάς – μια ευθεία απειλή της οικογενειακής εστίας.
Για προφύλαξη από τέτοιο κακό, οι άνθρωποι διατηρούσαν άσβεστη τη φωτιά του Δωδεκαήμερου, που άναβε την παραμονή των Χριστουγέννων με το «χριστόξυλο», ένα κούτσουρο από δέντρο με αγκάθια που τα τρέμουν τα παγανά. Κρεμούσαν από την καμινάδα (από όπου κατεβαίνουν οι καλικάντζαροι) αποτρεπτικά σύμβολα, όπως το κατωσάγονο γουρουνιού, και για καλό και για κακό κρεμούσαν, για καλόπιασμα, πάνω από τη φωτιά τηγανίτες, για να τις φάνε και να μη μαγαρίσουν τα υπόλοιπα φαγητά του σπιτιού. Οι πάντες περίμεναν την ημέρα των Φώτων, που οι καλικάντζαροι γυρίζουν ξανά στον κάτω κόσμο, τρομαγμένοι από την αγιαστούρα του παπά. Όλο τον χρόνο ροκάνιζαν το δέντρο που συγκρατεί τον κόσμο και να, λίγο πριν κόψουν και την τελευταία φλούδα, βαφτίζεται ο Χριστός και μαγικά ξανακάνει δέντρο γιγάντιο και γερό. Το νερό του αγιασμού των Φώτων διώχνει το κακό και ραντίζεται παντού: στα δωμάτια, στην αυλή, στο χωράφι, στο αμπέλι, στον στάβλο και στο μαντρί. Από τη Βιβή Κωνσταντινίδου.
Την Ημέρα των Θεοφανείων στην Ελλάδα, εορτάζεται η βάπτιση του Ιησού από τον Ιωάννη (τον Βαπτιστή) στον ποταμό Ιορδάνη, και θεωρείται ως η φανέρωση του Ιησού στον κόσμο ως ο Υιός του Θεού. Επίσης, τιμά την εμφάνιση του Θεού στον ουρανό-εξού και το όνομα στα Eλληνικά: Θεός -Φάνεια.
Αυτή τη ξεχωριστή ημέρα, οι εκκλησίες εκτελούν μεγάλη ευλογία με τον ιερέα να κρατάει ένα μεγάλο Σταυρό μαζί με κλαδιά βασιλικού. Στη συνέχεια ο σταυρός ρίχνεται από τον ιερέα μέσα στο νερό- θάλασσα, ποτάμι ή λίμνη και ευλογούνται τα νερά. Πολλοί άνθρωποι περιμένουν με ανυπομονησία να βουτήξουν για να βρουν και να πιάσουν τον πολύτιμο σταυρό στα κρύα νερά! Πιστεύεται ότι φέρνει καλή τύχη για όλο το χρόνο σε αυτόν που θα τον πιάσει (φωτογραφία ευγενική προσφορά από το Athensvoice)
Αργότερα, ένας ιερέας πηγαίνει από πόρτα σε πόρτα με την αγιαστούρα, το σταυρό και κλαδί βασιλικού για να ευλογήσει τα δωμάτια του κάθε σπιτιού, ραντίζοντάς τα με τον αγιασμό.
Αλλά τι συμβολίζει ο βασιλικός;
Κατά τους βυζαντινούς χρόνους, η Αυτοκράτειρα Ελένη ανακάλυψε τον Τίμιο Σταυρό το 326 μ.Χ. στον τόπο όπου ο Ιησούς είχε σταυρωθεί. Ο ιερός τόπος ήταν γεμάτος με ένα ανθισμένο και όμορφα αρωματικό φυτό, το οποίο ονόμασε «Βασιλικό», την ελληνική λέξη που σημαίνει «ανήκει στον βασιλιά» ✟👑. Για το λόγο αυτό, ο βασιλικός μέχρι σήμερα θεωρείται ιερός και χρησιμοποιείται σε πολλές Χριστιανικές γιορτές!
Στα Θεοφάνεια γιορτάζουν πολλοί: Φώτιος, Φωτεινή, Αγαπητός, Θεοφάνης, Ιορδάνης, Ουρανία! Χρόνια πολλά και καλή φώτιση σε όλους 💖🙏💒➕🌿 !!
Υπάρχουν κάποια παραδοσιακά πιάτα που τρώμε οι Έλληνες για να γιορτάσουμε τα Θεοφάνεια.
Διαβάστε εδώ για μερικά από αυτά:
💒 Ψάρι: Ενα από τα βασικά καθιερωμένα φαγητά των Φώτων είναι ο,τιδήποτε ψαρικό ή θαλασσινό.
💒 Η Οσπριάδα ή τα Φωτοκόλιβα ετοιμάζονται την προηγούμενη μέρα (5 Ιανουαρίου) για να καθαρίσει το σώμα πριν από τους εορτασμούς των Θεοφανείων.
💒 Τα Λαλάγγια φτιάχνονται στα Θεοφάνεια ως έθιμο για να προσφέρουν «φως» και ευλογία μετά τον καθαγιασμό των υδάτων. Συνδέονται με την παλιά «Πρωταγιάση» (παραμονή των Φώτων) και προσφέρονταν παραδοσιακά από τον παπά και τους νοικοκυραίους, συμβολίζοντας την αγνότητα και την κάθαρση της βάπτισης, ενώ «φώτιζαν» και τα σπίτια.
Σύμφωνα με την Εθνική Κρητική Επιθεώρηση η «Φωτιά» (Λαλαγγιά) που τηγανίζεται και γίνεται χρυσή σαν φως, συμβολίζει το φως της βάπτισης του Χριστού και την κάθαρση από το νερό.
💒 Οι λουκουμάδες (ή τηγανίτες) τα Θεοφάνεια συνδέονται με αρχαία έθιμα προσφοράς των πρώτων καρπών, όπως το πρώτο λάδι και το πρώτο ψωμί, και με την ευλογία του αγιασμού, προσφέροντας τα πρώτα τηγανητά σε σπίτια που είχαν ανάγκη, συμβολίζοντας αφθονία, ευλογία και ευχαριστία, παράλληλα με την τελετή του αγιασμού των υδάτων.
Η παράδοση τους συνδέεται με τα αρχαία έθιμα των απαρχών, όπου οι πρώτοι καρποί της σοδειάς (όπως το λάδι και το ψωμί) προσφέρονταν στους θεούς. Τα Θεοφάνεια, ως εορτή καθαρισμού και ευλογίας, ενσωμάτωσαν αυτά τα έθιμα.
Οι νοικοκυρές χρησιμοποιούσαν το πρώτο λάδι της χρονιάς για να ανάψουν τα καντήλια και να τηγανίσουν λουκουμάδες, ως ευλογία και προσφορά για το σπίτι.
Οι λουκουμάδες ή τηγανίτες μοιράζονταν σε συγγενικά και φιλικά σπίτια, και κυρίως σε όσους είχαν ανάγκη, ως πράξη αλληλεγγύης και ευγνωμοσύνης.
Η παρασκευή λουκουμάδων τα Θεοφάνεια είναι μια γιορτινή πράξη που συνδυάζει την αρχαία παράδοση των απαρχών με τη χριστιανική ευλογία, προσφέροντας αφθονία και καλοτυχία.
Πατήστε το κουμπί για να μάθετε όλες τις συνταγές που έχω ποστάρει μέχρι τώρα και την ιδιαίτερη σημασία τους αυτή την ημέρα.
